Moses Mendelssohn – Over de vraag: Wat betekent Verlichten? (1784)

Tags

,

Ter gelegenheid van het bestuderen van een aantal teksten ivm de Verlichting hebben we vastgesteld dat er geen Nederlandstalige vertaling was van de tekst die Moses Mendelssohn bijna gelijktijdig met Kant publiceerde in het Berlinische Monatsschrift in 1784.
Alle aandacht gaat naar de tekst van Kant!  Hierbij is dit onrecht rechtgezet.  Het betreft een eigen vertaling die nog geen enkele kritiek heeft moeten doorstaan. Misschien kunnen bepaalde formuleringen, wendingen, woordkeuzes beter.  Laat het mij weten.
 .
1. De woorden Aufklärung, Beschaving(Cultur), Cultuur(Bildung) zijn in onze taal nog nieuwkomers. Ze behoren voorlopig nog enkel tot de boekentaal.  Het gewone volk verstaat ze nauwelijks.  Zou dit een bewijs kunnen zijn dat deze zaak bij ons nog tot de nieuwigheden behoort? Ik geloof het niet.  Van een bepaald volk zegt men dat ze geen woord heeft voor Deugd, voor Bijgeloof. Het belet niet dat het er een grote portie van kan hebben.
2. Nochtans heeft het woordgebruik, dat tussen deze woorden (Aufklärung, Beschaving(Cultur), Cultuur(Bildung) ) met dezelfde betekenis een onderscheid lijkt te willen maken, nog geen tijd gehad, om de grenzen ervan vast te leggen.
Cultuur(Bildung) , Beschaving(Cultur) en Aufklärung zijn wijzigingen in de samenleving, de werking van de ijver en de bekommernissen van de mensen om hun maatschappelijke toestand te verbeteren.
3. Hoe meer de maatschappelijke toestand van een volk door kunst en ijver  in overeenstemming kan gebracht worden met zijn bestemming des te meer Cultuur(Bildung)  het volk heeft.
4. Cultuur(Bildung)  bestaat uit Beschaving(Cultur) en Aufklärung
– Het eerste (Beschaving(Cultur)) lijkt meer over het praktische te gaan: over kwaliteit, verfijning schoonheid in handwerk, kunst en zeden (objectieve), over behendigheid vleit, en geschiktheid in het ene geval, neigingen, motieven en gewoontes in het andere geval (subjectieve).  Hoe meer deze bij  een volk in overeenstemming is met zijn bestemming, hoe meer Beschaving(Cultur) men het toeschrijft, zoals aan een stuk grond meer vruchtbaarheid wordt toegeschreven in de mate dat het door de vleit der mensen in een toestand wordt gebracht om voor de mens, nuttige zaken voort te brengen.
– Aufklärung, daarentegen lijkt zich meer op het theoretische te betrekken. Op redelijk inzicht (objectief) en
vaardigheid (subjectief) ter verstandelijk nadenken over de dingen van het menselijke leven in de mate van hun belang en invloed op de bestemming van de mens. (definitie)
5. Ik zet te allen tijde de bestemming van de mens als maat en doel van alle streven en inspanningen, als een punt, waarop we onze ogen moeten richten als we ons niet willen verliezen.
6. Een taal verkrijgt Aufklärung door de wetenschap en verkrijgt Beschaving(Cultur) door maatschappelijke omgang, poëzie en welsprekendheid.  Door dit ene (Aufklärung) wordt ze meer geschikt voor het theoretische, door het andere (Beschaving(Cultur)) voor het praktische gebruik.
Beiden samen geven een taal haar Cultuur(Bildung) .
7. Het uiterlijke van Beschaving(Cultur) is glansmiddel.  Gezegend zij de natie wiens glans het resultaat is van Beschaving(Cultur) en Aufklärung, wiens uiterlijke glans en geslepenheid innerlijke, gedegen echtheid als grond heeft.
8. Aufklärung verhoudt zich tot Beschaving(Cultur)  zoals theorie tot praktijk, als persoonlijk inzicht tot moraliteit, als kritiek tot virtuositeit. Objectief gezien hangen ze nauw samen, alhoewel ze subjectief gezien dikwijls worden gescheiden.
9. Men kan zeggen: die van Nürnberg hebben meer Beschaving(Cultur), de Berlijners meer Aufklärung, de Fransen meer Beschaving(Cultur), de Engelsen meer Aufklärung, de Chinezen veel Beschaving(Cultur) en weinig Aufklärung.   De Grieken hadden beiden, Beschaving(Cultur) en Aufklärung. Ze waren een gecultiveerde natie zoals hun taal een gecultiveerd taal is. – Uiteraard is de taal van een volk het beste uithangbord, zowel van haar Cultuur(Bildung) , van haar Beschaving(Cultur)  als van haar Aufklärung, zowel naar omvang als naar haar sterkte.
10. Verder kan men  de bestemming van de mens indelen in: ten eerste de bestemming van de mens als mens en ten tweede de bestemming van de mens als burger beschouwd.
11. In het licht van de Beschaving(Cultur) vallen deze visies samen in de mate dat alle praktische volkomenheden enkel in verband met het maatschappelijke leven een waarde hebben, aldus enkel de bestemming van de mens, als lid van de maatschappij, moeten overeenkomen.
De mens als mens heeft geen behoefte aan Beschaving(Cultur), maar aan Aufklärung.
12. Stand en beroep in het burgerlijke leven bepalen voor elk lid van de samenleving plichten en rechten, vereisen in verhouding tot deze,  andere vaardigheden en behendigheden, andere gaven, gedrevenheid, gemeenschapszin en gewoonten, een andere Beschaving(Cultur) en glans.  Hoe meer deze door alle standen met hun beroepen, i.e. met hun respectievelijke bestemming als lid van de gemeenschap overeenstemmen, des te meer Beschaving(Cultur) heeft een natie.
13. Ze vereisen echter ook voor elk individu, in verhouding tot zijn stand en beroep, andere theoretisch inzichten, en andere vaardigheid, om deze  te verwerven, een andere graad van Aufklärung.
–  De Aufklärung die de mens als mens betreft, is universeel, zonder onderscheid van stand.
– De Aufklärung van de mens als burger daarentegen is afhankelijk van stand en beroep.
De bestemming van de mens is hier opnieuw de maat en het doel van het streven.
14. Dien ten gevolge zal de maat van Aufklärung beoordeeld worden naar:
– De massa van haar inzichten/kennis
– Hun belang/betekenis in verhouding tot de bestemming van
a. De mensen
b. De burgers
– Hun verspreiding binnen alle standen
– Hun verspreiding binnen alle beroepen
Aldus zou de graad van “volks Aufklärung” uit vierledig samengestelde verhouding bepaald worden, waarvan de geledingen, gedeeltelijk zelf uit eenvoudiger geledingen bestaan.
De Aufklärung van de mens kan in conflict komen met de Aufklärung van de burger. Bepaalde waarheden die de mens als mens nuttig zijn, kunnen hem als burger soms schaden. Hier moet men het volgende in acht nemen:
De botsing kan ontstaan tussen 1) wezenlijke, of 2) toevallige bestemming van de mens met 3) wezenlijke of 4) niet wezenlijke bestemmingen van de burger.
15. Zonder wezenlijke bestemming als Mens vervalt de mens tot vee, zonder de niet wezenlijke bestemming is hij geen zo goed, heerlijk schepsel.
Zonder de wezenlijke bestemming van de mens als Burger, is er geen grondwet meer, zonder de niet wezenlijke bestemming blijft ze in sommige nevenverhoudingen niet meer dezelfde.
16. Beklagenswaardig  is de staat die moet toegeven dat in haar de wezenlijke bestemming der mensen niet in overeenstemming is met de wezenlijke bestemming der burgers, dat de Aufklärung die voor de mensheid onontbeerlijk is, zich niet over alle standen van het rijk kan uitbreiden zonder dat de grondwet het gevaar loop ten gronde te gaan.
Hier lege die Philosophie die Hand auf den Mund!
Dat de noodzaak  hier haar wetten voorschrijve, of veelmeer nog de boeien smede die de mensheid moeten aangelegd worden, om hen neer te buigen en bestendig onder druk te houden.
17. Echter wanneer de niet-wezenlijke bestemmingen van de mens met de wezenlijke of met de niet-wezenlijke van de Burger in strijd zijn, dan moeten regels vastgelegd worden hoe uitzonderingen te behandelen en conflicten te beslechten.
18. Wanneer de wezenlijke bestemming van de mens op ongelukkig wijze met zijn niet-wezenlijke bestemming zelf in tegenstrijd gebracht zijn, wanneer men bepaalde nuttige waarheden die de mens sieren niet kan verspreiden zonder de erbij behorende grondbeginselen van de religie en de zedelijkheid af te breken dan zal de deugdelijk Verlichter met voorzichtigheid en behoedzaamheid optreden en liever het vooroordeel dulden, dan haar met de met haar zo verweven waarheid onmiddellijk te verdrijven.  Weliswaar is deze maxime van weleer verweer van de huichelarij geworden. We hebben haar zoveel eeuwen barbaarsheid en bijgeloof te danken.  Zodra men het verraad wilde pakken, redde het zich in dat heiligdom.  Alleen niet tegenstaande deze zal de mensenvriend in de meest verlichte tijden zelf deze beschouwing in acht moeten nemen.  Het is moeilijk, maar niet onmogelijk ook hier de grens te vinden die gebruik en misbruik van elkaar scheidt.
19. Hoe edeler een ding in zijn volkomenheid, zegt een Hebraïsche auteur,  hoe afgrijselijker in zijn ontbinding.  Een verrot stuk hout is niet zo afzichtelijk als een vergane bloem, deze laatste niet zo walgelijk als een verrot dier en deze laatste niet zo afzichtelijk als een mens in zijn verval.  Zo ook met Cultuur(Bildung)  en Aufklärung.  Hoe edeler in hun bloei, hoe afgrijselijker in hun verrotting en verderf.
20. Misbruik van de Aufklärung verzwakt het moreel gevoel, leidt tot gevoelloosheid, egoïsme,  a-religie en anarchie.  Misbruik van de Beschaving(Cultur) brengt weelde, huichelarij, zachtmoedigheid, bijgeloof en slavernij met zich.
21. Waar Aufklärung en Beschaving(Cultur) met gelijke tred vooruitgaan zijn ze elkaars beste verweermiddel tegen verval.  Hun manier van bederven is regelrecht tegengesteld.
22. De Cultuur(Bildung)  van een natie, welke zoals hierboven uiteengezet bestaat uit Beschaving(Cultur) en Aufklärung zal aldus veel minder aan verval onderhevig zijn.
23. Een beschaafde natie kent in zich geen ander gevaar als haar overdreven nationaal-gelukzaligheid, welke, zoals de volkomen gezondheid van een menselijk lichaam reeds op zichzelf en voor ons een ziekte kan genoemd worden. Een natie, door Cultuur(Bildung)  op de hoogste top der nationaal-gelukzaligheid gekomen, is door dit feit in gevaar in verval te geraken daar ze niet hoger klimmen kan. – Maar dit leidt ons te ver af van de vraag die voorgelegd is.

 

“De geest is uit de fles”

Paul Verhaeghe

De Toekomstmakers

Overleg en netwerk vervangen gezagspiramide. 

– Paul Verhaeghe over ‘Autoriteit’

“Er is massaal aandacht voor nieuwe politiek. Ofwel gaan we naar een maatschappij waar we nog meer onderhevig worden aan macht, ofwel gaan we naar een nieuwe democratie.” Paul Verhaeghe ziet een nieuwe vorm van autoriteit ontstaan waarbij netwerk hiërarchie vervangt. Vormingplus en de Unie der Zorgelozen brachten de psychoanalyticus in gesprek met een leraar, een oud-politiecommissaris en een bewegingsmaker. Een verslag.

“Er is een paradox. We leven in een ideologie die deregulering centraal zet en tegelijk hebben we nog nooit zoveel regels als vandaag gehad. Dat heeft natuurlijk te maken met autoriteit. We worden vandaag allemaal onderworpen aan die exponentiële groei aan regels”, stelt Verhaeghe vast. “We hebben tegelijk vandaag meer dan ooit een probleem met autoriteit. Dat toont zich op straat, in de klas en bij andere verhoudingen. Dat is niet alleen bij ons een fenomeen, dat is…

View original post 1.986 woorden meer

Camus – ‘Caligula’, vrijdag 11 dec., Kaaitheater

Tinneke Beeckman

Vrijdag 11 december geef ik om 19.00 uur  een lezing over Macht, nav de voorstelling van ‘Caligula’ van Albert Camus,  in het Kaaitheater.

“Toneelhuis / Guy Cassiers
Caligula

De naakte waarheid
images-2Met Caligula zet Guy Cassiers zijn zoektocht verder naar de figuur van de macht en de machthebber. Albert Camus (1913-1960) voltooide zijn drama over de wreedste onder de Romeinse keizers net voor de Tweede Wereldoorlog, maar het werd pas na de oorlog opgevoerd. Het stuk is mede omwille van de oorlogsgebeurtenissen, niet onterecht, geïnterpreteerd als een aanklacht tegen dictatuur en machtsmisbruik. Maar Camus’ Caligula is ook een drama over de verpletterende existentiële confrontatie met de dood.

View original post 114 woorden meer

Drie filosofen over de aanslag in Parijs, Filosofie Magazine, 18 nov 2015

Hedendaagse filosofen over terreur

Tinneke Beeckman

Unknown-2” Drie filosofen over terrorisme, op Filosofie Magazine.

Welke rol spelen het geloof en sociaaleconomische factoren in de aanslagen in Parijs? En is de door Hollande, Rutte en hacktivists ‘Anonymous’ verklaarde oorlog een terechte respons? Wij stelden deze vragen aan drie filosofen: Ruud Welten, Tinneke Beeckman en Paul Cliteur.”

Mijn tekstje volgt hier, die van Ruud Welten en Paul Cliteur staan op de Filosofie Magazine Site.

“De nieuwe aanslagen in Parijs komen helaas niet onverwacht. Na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo vielen er doodsbedreigingen aan het adres van journalisten, die niets met de cartoons over profeten te maken hadden. Al wie de schuld bij de redactie van Charlie Hebdo legde, en tot zelfcensuur aanzette, heeft niets van radicalisme begrepen. Toegeven aan vrijheid is een glijdende schaal: voor je het weet moet je elk kritisch denken afschaffen.

View original post 174 woorden meer

Kant and the “Private” Use of Reason

Kant – Aufklärung

Persistent Enlightenment

Readers of Kant’s little essay on the question “What is enlightenment?” have long recognized that the distinction between “public” and “private” uses of reason is both central to its argument and rather odd. Those perplexed by the distinction are in good company: in one of the written comments attached to the manuscript of the essay when, prior to its publication, it circulated among members of the Berlin “Wednesday Society,” Moses Mendelssohn characterized the distinction as “somewhat strange.”

The problem stems, in part, from the tendency to see the protection of a “right to privacy” as fundamental to modern, liberal societies and the further tendency to view this right as connected to the right of citizens (to employ the language of the Fourth Amendment) “to be secure in their persons, houses, papers, and effects.” Attempting to map this onto Kant’s distinction only leads to massive confusions. For while Kant maintains that…

View original post 2.884 woorden meer

Moses Mendelssohn, “On Enlightening the Mind”

Mendelssohn over de Verlichting – Vertaling Engels

Persistent Enlightenment

The text that follows is the first English translation of Moses Mendelssohn’s 1784 response to the question “What is enlightenment?” The anonymous translation appeared in 1800 in the second volume of The German Museum, a short-lived journal edited by the London-based German emigres Constantin Geisweiler, Peter Will, and Anton Willich. The transcription that follows retains the original spelling (including the rendering of Mendelssohn’s name in the title) and pagination. For a discussion of the translator’s choices and  possible implications, see the accompanying posts on this blog.

MOSES MENDELSOHN: ON ENLIGHTENING THE MIND

[39] THE terms intellectual improvement, or enlightening the mind, cultivation, and civilization1, are as yet scarcely naturalized in the German language. Their use is almost confined to books. By the majority of mankind they are scarcely known or understood: but can this be considered as a proof that the objects these words represent are…

View original post 1.461 woorden meer

Activiteiten rond ‘Macht en Onmacht’, het nieuwe boek

Tinneke doet het weer …

Tinneke Beeckman

image005Het boek wordt officieel voorgesteld op 9 oktober in Gent, om 20.00 uur, en op zondag 11 oktober om 11.00 uur in Antwerpen.

Er zijn enkele andere activiteiten rond het boek.

Op zondag 4 oktober ga ik over het boek in gesprek met Wim Brands, in de Rotterdamse boekhandel Donner. Hans Achterhuis, Maarten van Buuren en Erno Eskens zijn er ook bij. Vanaf 14.00 uur, gratis toegang. Adres: Coolsingel 119, 3012 AG Rotterdam.

Op donderdag 15 oktober ben ik te gast bijBoekhandel De Reyghere in Brugge vanaf 20.00 uur, inkom 5 €. Adres: Markt 12, 8000 Brugge.

Op woensdag 21 oktober geef ik een lezing over het boek, in het kader van de cyclus ‘Democratie in de 21ste eeuw’ aan de Universiteit Antwerpen.

Op zondag  15 november ben ik in boekhandel Van Piere in Eindhoven, vanaf 14.00 uur.

View original post